El Greco - Domenikos Theotokopoulos 1900

"Op zeven april 1614 stierf Dominico Greco. Hij liet geen testament na. Hij ontving de heilige sacramenten en werd begraven in Santo Domingo el Antiguo." [Boek der Begrafenissen van 1601 tot 1614, fol. 335]. Zo eindigde een van de meest uitzonderlijke artistieke carrières aller tijden. In tegenstelling tot deze droge registratie, staat El Greco (1541 - 1614) in de kunstgeschiedenis bekend als een schilder die een onvoorstelbaar complexe en fascinerende ontwikkeling in zijn métier vertoont.

Venetië

El Greco was een schilder, beeldhouwer en architect die leefde ten tijde van de Spaanse Renaissance. Hij werd geboren in Kreta onder de naam Domenikos Theotokopoulos, maar raakte bekend in Italië en ver daarbuiten onder de naam ‘El Greco' - letterlijk: de Griek. Er is weinig gedocumenteerd over zijn afkomst en zijn beginjaren. Hij startte zijn carrière in een lokaal kunstatelier in Kreta, gespecialiseerd in de productie van iconen. Kreta viel in die periode onder het bewind van de Republiek van Venetië, wat onder meer zorgde voor een intense artistieke uitwisseling. Veel Griekse kunstenaars trokken naar Venetië, en ook El Greco waagde zijn kans in 1567, wanneer hij richtte in de Dogenstad zijn eigen atelier oprichtte.

Tijdens zijn verblijf in Italië evolueerde zijn schilderstijl opmerkelijk snel: hij pikte invloeden op van het maniërisme en de Venetiaanse Renaissance. Michelangelo en Raphaël waren weliswaar overleden, maar hun voorbeeld liet weinig ruimte voor vernieuwing en woog zwaar door op jonge kunstenaars. El Greco was echter vastberaden om vanonder de schaduw van dit invloedrijke duo te komen en verdedigde zijn persoonlijke ideeën, visie en stijl.

Spanje

In 1577 verhuisde El Greco naar Toledo in Spanje, waar hij bleef wonen en werken tot aan zijn dood. Spanje was in die tijd - mede dankzij de goudstroom uit Latijns-Amerika - een magneet voor kunstenaars. In Toledo kreeg hij enkele van zijn belangrijkste opdrachten en maakte hij zijn bekendste schilderijen. Maar de gouden tijd van El Greco was de periode van 1596 tot 1614, wanneer hij op het toppunt van zijn kunnen stond en grote opdrachten voor talloze religieuze instellingen realiseerde.

El Greco geniet vandaag een onaantastbare status als één van de grondleggers van de ‘Spaanse school'. Dit is niet altijd vanzelfsprekend geweest: ondanks zijn succesvolle carrière werd zijn dramatische en expressionistische stijl door zijn tijdsgenoten op gemengde gevoelens onthaald. Bovendien veranderde de smaak in de periode rond zijn dood. Europa raakte in de ban van Caravaggio en zijn werk, een stijl die gekenmerkt werd door de naturalistische inslag. Deze stroming probeerde de werkelijkheid vast te leggen zoals ze is en vormt aldus de antipode van El Greco's maniëristische beeldtaal. Na zijn dood raakte Greco's werk snel uit de mode en verzeilde vervolgens in de vergetelheid. El Greco's kunst was plots ouderwets en werd niet langer geapprecieerd.

Naar aanleiding van het Spaanse voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie pakt het Paleis voor Schone Kunsten uit met El Greco. Domenikos Theotokopoulos. De tentoonstelling harkte een 40-tal werken van El Greco bij elkaar en biedt een fantastisch inzicht in de Europese carrière en de complexe artistieke evolutie van deze uitzonderlijke kunstenaar.

Ook het levensverhaal van El Greco is verfilmd, en wel in 2007 als ‘El Greco'. Onderaan deze pagina kan je de trailer van deze film bekijken.